Praktische feiten


Praxiteles (actief ca. 370-330 v.Chr.) was een van de belangrijkste Griekse beeldhouwers van de 4e eeuw v.Chr. Zijn stijl, verfijnd en sierlijk, had grote invloed op de kunst van zijn eigen tijd en de daaropvolgende tijdperken.

Praxiteles was waarschijnlijk de zoon van Kephisodotos, een Atheense beeldhouwer, aangezien hij een van zijn eigen zonen Kephisodotos noemde, en dezelfde naam in families in alternatieve generaties liep. Plinius de Oude, in zijn Naturalis historia, plaatst Praxiteles in de 104e Olympiade, of 364-361

B.C., en de basis van een portretbeeld uit Leuktra met een inscriptie waarin staat dat Praxiteles de Atheneër het gemaakt heeft, dateert uit ongeveer 330 v.C. Dit zijn de enige definitieve data die we over hem hebben.

Aan het begin van de 4e eeuw voor Christus had de Atheense beschaving diepgaande veranderingen ondergaan. De ontgoocheling over de burgerlijke waarden, veroorzaakt door de Peloponnesische oorlog, had de artistieke smaak van het idealisme van Phidias’ kunst veranderd in een meer gehumaniseerde, persoonlijke kijk op de wereld en de goden. Praxiteles bracht de goden naar een menselijk niveau; hij maakte ze minder majestueus maar gaf ze een volmaakte genade.

Het marmer Hermes Holding the Infant Dionysos werd in 1877 gevonden in het Heraion in Olympia, waar Pausanias, die het toeschrijft aan Praxiteles, het in de 2de eeuw na Christus had gezien. Of het nu een Grieks origineel, een Griekse kopie of een goede Romeinse kopie is, het beeld is een van de mooiste oude werken die bewaard zijn gebleven en toont de opvallende kenmerken van de stijl van de beeldhouwer. Praxiteles verzachtte de precies gearticuleerde weergave van de musculatuur van de vorige eeuw tot een zachtere, vloeiende harmonie van subtiel gemoduleerde oppervlakken; en voor de architectonisch evenwichtige compositie van Polykleitos verving hij een lome S-curve. Deze curve, vaak de “Praxitelean curve” genoemd, is een kenmerk van zijn sculptuur.

In de oudheid was het beroemdste werk van Praxiteles de marmeren Aphrodite (Venus) van Knidos. Zijn openlijk sensuele behandeling van de naakte vrouwelijke vorm was een nieuw kenmerk in

Griekse kunst en creëerde een ideaal type dat tot het einde van de oudheid standhield. Plinius vertelt ons dat dit werk de stad Knidos beroemd maakte en dat het “het mooiste beeld was, niet alleen van Praxiteles maar van de hele wereld”. Athenaios voegt toe dat Phryne, de maîtresse van Praxiteles, model stond. Er zijn een aantal Romeinse kopieën van het beeld, en het is gereproduceerd op Romeinse munten van Knidos.

Volgens Pausanias werd de basis van Praxiteles’ beeld Leto en haar kinderen in Mantinea versierd met een scène met Apollo, Marsyas en de Muzen. Drie platen van de basis werden in 1877 bij Mantinea gevonden: twee tonen elk drie Muzen, mooie gedrapeerde figuren, en de derde stelt Marsyas voor die op de fluit speelt en Apollo met zijn Phrygische slaaf. De sokkel kan zijn uitgevoerd door een van Praxiteles’ studenten, werkend vanuit de ontwerpen van de meester.

De Apollo Sauroktonos (“hagedisdoder”) van Praxiteles is bekend van Plinius’ beschrijving ervan, vrij nauwkeurige Romeinse kopieën in zowel marmer als brons (Plinius noemt het met de bronzen werken van de beeldhouwer), en de Romeinse munten uit Philippopolis in Thracië en Nikopolis aan de Donau. Apollo wordt voorgesteld als een jongen die tegen een boomstam leunt en wacht om een hagedis met een pijl te doden. De kronkelende figuur van de dromerige god illustreert misschien wel beter dan enig ander werk van Praxiteles hoe zijn visie op de goden verschilde van de emotioneel neutrale beelden van zijn 5de-eeuwse voorgangers.

De oude auteurs noemen nog vele andere werken van Praxiteles, en bijna allemaal zijn ze in verband gebracht met anonieme originelen of kopieën in verschillende musea. Zo is er de beroemde Eros, die volgens Pausanias door Phryne in haar geboortestad Thespiai is gewijd; een jonge sater die wijn schenkt, een bronzen beeld dat Pausanias in de Straat van de Driepoten in Athene heeft gezien; het cultusbeeld van Artemis Brauroniaon de Acropolis in Athene; en een beeld van Eubouleus, de zwanenherder van de Eleusijnse mythe, in Eleusis.

Praxiteles twee zonen, Kephisodotos en Timarchos, werkten in de traditie van hun vader. De Praxitelees-school heeft de Hellenistische beeldhouwkunst diepgaand beïnvloed in de keuze van de thema’s en de formele realisatie ervan. De zachte samensmelting van vlakken en de delicate expressie van zijn stijl is vooral te zien in de vroege hellenistische beeldhouwkunst en de kleine kunsten, bijvoorbeeld de Tanagra terra-cotta beeldjes.

Verder lezen op Praxiteles

Het beste werk is in het Italiaans: G. E. Rizzo, Prassitele (1932). Praxiteles wordt besproken in alle algemene overzichten van de oude Griekse beeldhouwkunst, waaronder Gisela M. A. Richter, The Sculpture and Sculptors of the Greeks (4e editie 1970).


GOSTOU? PARTILHE COM OS SEUS AMIGOS!