Pius X Feiten


Pius X (1835-1914) was paus van 1903 tot 1914. Hij wordt het best herinnerd voor zijn liturgische en canonieke hervormingen in plaats van voor enige bijdrage aan de wereldvrede of de eenheid van de kerk.

Giuseppe Melchiorre Sarto, die Pius X werd, werd geboren in Riese, provincie Triëst, Italië, op 2 juni 1835. Zijn ouders waren arm. Hij wordt opgeleid tot priester in Padua en wordt pastoor in Venetië, waar hij verblijft tot 1875, wanneer hij kanunnik wordt in de kathedraal van Treviso en overste van het Seminarie van Treviso. In 1884 wordt hij bisschop van Mantua en in 1893 wordt hij door Leo XIII tot kardinaal benoemd. Drie dagen later maakte Leo hem tot patriarch van Venetië. Hij werd tot paus gekozen op 4 augustus 1903.

In zijn beleid keerde Pius X terug naar de hoofdlijnen van Pius IX, waarbij hij de sociale hervormingen en de politieke intentie die het pontificaat van Leo hadden gekenmerkt, liet varen. Pius X streeft ernaar de geestelijke kwaliteiten van priesters en mensen te ontwikkelen en ervoor te zorgen dat de moderne wetenschappelijke theorieën en methodologie geen inbreuk maken op het geloof van zijn Kerk. Hier toonde hij een volledige en dogmatische onverzettelijkheid. Hij greep de gelegenheid aan om actie te ondernemen toen een groep katholieke bijbelgeleerden de nieuwste wetenschappelijke gegevens op de Bijbel toepaste en bepaalde conclusies trok. Pius X ondernam vooral actie in de vorm van een encyclische brief, Pascendi, en in een decreet, Lamentabili (beide uitgegeven in september 1907).

In de brief viel Pius X het zogenaamde modernisme aan en veroordeelde 65 stellingen die volgens Pius het traditionele dogma van het christendom ondermijnden. Het modernisme had in wezen de neiging om bepaalde traditionele dogma’s af te zweren om bepaalde moderne wetenschappelijke theorieën tegemoet te komen. Het vertegenwoordigde een “modernisering”

poging, en vandaar de naam. De brief van Pius had onnoemelijke gevolgen voor zowel het geloof van individuen als het intellectuele leven van de Kerk en voor de hele benadering van de Kerk van de moderne mens. Velen verlieten de Kerk of werden geëxcommuniceerd. Onderzoek en intellectueel onderzoek werden meer dan 40 jaar lang gesmoord tot de heerschappij van Pius XII.

De houding van Pius X maakte de Kerk onaantrekkelijk voor velen buiten haar, en het sneed kerkelijke instellingen af van elke actieve deelname aan het intellectuele leven van bijbelse geleerden. Pius legde de jaarlijkse vernieuwing van een eed op van alle rooms-katholieke seminarieprofessoren en academici dat zij de 65 stellingen of formuleringen van het modernisme verwerpen, waardoor de innerlijke ontwikkeling van de rooms-katholieke filosofie en theologie effectief werd belemmerd. Pius X ondersteunde dit decreet en deze brief door een hele reeks boeken te degraderen naar de Index van Verboden Boeken en door een strenge controle op de Pauselijke Bijbelcommissie op te leggen, zodat alle professoren en studenten van Bijbelzaken onder toezicht en controle stonden.

Pius X richtte een reactie in tegen de christen-democraten, de katholieke partij in Italië. Hij maakte bezwaar tegen het feit dat elke katholiek in Italië of elders een sociaal of politiek leven zou leiden, onafhankelijk van de kerkelijke hiërarchie. Hij veroordeelde de populaire katholieke partijen in Italië en Frankrijk, waaronder de Action Française van Charles Maurras. In deze zaak droeg Pius het politieke paternalisme van Leo XIII tot een extreem en verworpen democratisch ideaal. In navolging van deze politiek was een breuk met de Franse regering onvermijdelijk vanwege de seculariserende filosofie van die regering en de wet van 1905 die kerk en staat in Frankrijk scheidde. De spanning tussen Rusland en het Vaticaan groeide over Polen. Pius had om dezelfde redenen ongemakkelijke betrekkingen met Duitsland, Oostenrijk en de Verenigde Staten.

Als kerkhervormer had Pius X meer succes. Hij hervormt het catechismusonderwijs en de opvoeding en prediking van de priesters. Hij bevordert de eerbied voor de Eucharistie en verschillende andere liturgische hervormingen. Hij begon met het herschrijven van het kerkelijk wetboek van Canoniek Recht en moderniseerde de Curie of het centrale bestuur van de Roomse Kerk.

Misschien is een van de grootste prestaties van Pius de verbeterde staat van de betrekkingen van het Vaticaan met de Italiaanse staat. Pius hield op de staat te bestempelen als een usurpator van pauselijke bezittingen en door zich te onthouden van polemieken bereikte hij een modus vivendi met de staat waarin geen van beide partijen het tegendeel toegaf of de ander ervan beschuldigde verkeerd te hebben gedaan. Een meer realistische kijk op de feiten kwam aan beide zijden tot stand. De angst voor het socialisme leek ook liberalen en conservatieven samen te trekken op het politieke toneel, en geleidelijk aan mochten Italiaanse katholieken deelnemen aan het politieke leven. Pius legde zeven voorwaarden vast waaronder een katholiek op politieke kandidaten mocht stemmen. Deze werden samengevat in het zogenaamde Gentilioni-pact van 1913. De morele houding van Pius X komt opnieuw duidelijk tot uiting in zijn weigering de Oostenrijkse en Duitse zaak goed te keuren bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog en in zijn aanklacht tegen elk gebruik van geweld als middel om geschillen te beslechten. Pius, die op 20 augustus 1914 stierf, wordt in 1954 door Pius XII tot heilige verklaard.

Verder lezen op Pius X

Biografische werken over Pius X zijn onder andere Katherine Burton, The Great Mantle (1950); M.G. Dal-Gal, Pius X: Levensverhaal van de Beatus (1954); Francis A. Forbes, Pope St. Pius X (1954); en V.A. Yzermans, All Things in Christ (1954). Voor de achtergrond zie A.R. Vidler, The Modernist Movement in the Roman Church (1934).

Extra Biografiebronnen

Diethelm, Walter, Saint Pius X: de boerenjongen die paus werd, San Francisco: Ignatius Press, 1994.

O’Brien, Felicity, St Pius X, London: Katholieke Waarheidsvereniging, 1976.


GOSTOU? PARTILHE COM OS SEUS AMIGOS!