Pierre Bayle Feiten


De Franse filosoof en scepticus Pierre Bayle (1647-1706) was de auteur van het Historical and Critical Dictionary. Dit unieke filosofische bronnenboek was een van de meest invloedrijke werken tijdens de 18e eeuwse Verlichting.

Pierre Bayle is geboren in het dorp Carlat bij de Spaanse grens. Zijn vader was een calvinistische dominee. Als jongeman werd Pierre door de jezuïeten in Toulouse opgeleid en onder hun invloed bekeerde hij zich korte tijd tot het katholicisme. Toen Bayle terugkeerde naar het calvinisme, reisde hij naar Genève om als ketter te ontsnappen aan de vervolging. Daar maakte men kennis met de filosofie van René Descartes. In 1674 keerde Bayle incognito terug naar Frankrijk en gaf hij les in Parijs en Rouen. Het jaar daarop wordt hij professor in de filosofie aan de protestantse universiteit van Sedan en wanneer deze school in 1681 wordt onderdrukt, vestigt Bayle zich in Rotterdam, waar hij tot aan zijn dood filosofie doceert.

Met een zekere ironie stond Bayle erop dat hij een echte protestant was, omdat hij alles wat gezegd en gedaan werd, protesteerde. Deze sceptische houding was een belangrijk motief van de hedendaagse filosofie. Rationalisme, als een nieuw systeem van denken, ondermijnde consequent de notie van autoriteit, zowel in kerkelijke zaken als in de filosofische opvattingen van de ouden. Positief is dat het scepticisme zich presenteerde als de hoeder van het geloof door de nutteloosheid van alle menselijke rede te tonen. Afgeleidelijk aan werd het scepticisme afgestemd op het humanisme als voorstander van tolerantie op intellectueel, politiek en religieus gebied.

Beroemd woordenboek

Scholarship was toen niet wat het nu is. Meer dan enkele grote geesten uit de 18e eeuw hebben hun kennis van de geschiedenis van de filosofie te danken aan Bayle’s Dictionnaire historique et critique (1697; Historical and).

Kritisch woordenboek). Al heel vroeg in zijn carrière bedacht Bayle het idee om fouten in eerdere encyclopedieën te corrigeren en om informatie te verstrekken die in standaard naslagwerken ontbreekt. De twee delen van het Dictionary bevatten meer dan 2, 500 pagina’s met voornamelijk biografische informatie, gerangschikt in alfabetische volgorde, samen met incidentele artikelen over algemene onderwerpen. Naar moderne maatstaven is het Dictionary een grillig, polemisch, ontkrachtend werk vol met lange citaten en literaire toespelingen waarin er weinig verband is tussen het besproken onderwerp en de inhoud. De teksten zijn over het algemeen kort en nauwkeurig, met talrijke citaten van autoriteiten in de kantlijnen.

Het hart van het werk is de kritische noot die Bayle in kleine letters onderaan de pagina’s toevoegde. Deze voetnoten en aantekeningen op de noten waren vaak 10 keer zo lang als het oorspronkelijke artikel. Ze bevatten filosofische en theologische uitweidingen, aanvallen op persoonlijke vijanden en grondige scepsis. Bayle rechtvaardigde zijn houding door een beroep te doen op de professionele straffeloosheid van de geleerde: “Laat een historicus alle misdaden, zwakheden en stoornissen van de mensheid trouw vertellen, zijn werk zal eerder als een satire dan als geschiedenis worden beschouwd. “Bayle schreef bijvoorbeeld een feitelijk verslag van het leven van de bijbelse koning David. In de aantekeningen wees hij erop dat, hoewel het leven van David goddelijk geïnspireerd was, zijn gedrag naar gewone maatstaven volkomen immoreel was. De lezer bleef achter met een dilemma over de onfeilbaarheid van de Schrift, want “Ofwel zijn die handelingen niet goed, ofwel zijn ze niet kwaadaardig”

.

De reactie op de Dictionary was onmiddellijk; Bayle was zowel beroemd als berucht. Het werk werd door de Rooms-Katholieke Kerk op de Index geplaatst en door de Nederlandse Hervormde Kerk veroordeeld. Veelbelovende herziening, Bayle wijzigde het werk, en een tweede editie verscheen in drie delen in 1702. De drukkerijen namen de oorspronkelijke artikelen met de gewijzigde versies over en in 1720 was het werk uitgegroeid tot vier delen. Het werd, in de woorden van één criticus, “de Bijbel van de achttiende eeuw”

.

Verder lezen op Pierre Bayle

Een volledige studie van Bayle in het Engels is Howard Robinson, Bayle, de Skeptische (1931). Aanvullende studies die hem in verband brengen met zijn milieu of met andere figuren zijn Leo Pierre Courtines, Bayle’s Relation with England and the English (1938); Paul Hazard, The European Mind, 1680-1715 (trans. 1953); H. T. Mason, Pierre Bayle en Voltaire (1963); Walter Rex, Essays on Pierre Bayle and Religious Controversy (1965); en Karl C. Sandberg, At the Crossroads of Faith and Reasons: Een Essay over Pierre Bayle (1966). Voor de intellectuele achtergrond van de periode zie Ernst Cassirer, The Philosophy of the Enlightenment (1951), en Lester G. Crocker, An Age in Crisis: De mens en de wereld in het achttiende-eeuwse denken (1959).

Extra Biografiebronnen

Labrousse, Elisabeth, Pierre Bayle, Dordrecht; Boston: M. Nijhoff: Distributeurs voor de VS en Canada, Kluwer Academic Publishers, 1985.


GOSTOU? PARTILHE COM OS SEUS AMIGOS!