Paul Poiret Feiten


Paul Poiret (1879-1944) was een invloedrijke Franse modeontwerper in het begin van de twintigste eeuw. Hij leidde een mode-renaissance die vrijlopende jurken introduceerde, strakke korsetten verving door bustehouders en een nieuwe standaard van artistieke waarde toevoegde aan zijn modeplaten.

Poiret werd geboren op 20 april 1879 in Parijs. Zijn vader was lakenhandelaar en Poiret woonde met zijn ouders en zijn drie zussen in een appartement boven de winkel. Poiret’s ouders hadden interesse in de kunst en verfraaiden hun huis met de kunstwerken die ze zich konden veroorloven. De familie bezat ook een landhuis buiten Parijs, in Billancourt, waar Poiret zijn vrije tijd doorbracht met het bouwen van fonteinen, het persen van bloemblaadjes uit de tuin, en het verzamelen van vreemde stukken ijzer en troep in wat hij zijn antieke collectie noemde.

Toen Poiret 12 jaar oud was, verhuisde hij met zijn gezin naar de Rue des Halles in Parijs, waar Poiret naar Ecole Massillon ging. Toen zijn zusters roodvonk kregen, werd hij naar het internaat gestuurd om de ziekte te vermijden. Hij was slechts een doorsnee leerling en had vaak heimwee. Poiret was al geïnteresseerd in mode en vond het leuk om tijdschriften en catalogi te scannen; hij ging ook graag naar het theater en naar kunsttentoonstellingen. Na zijn afstuderen, op 18-jarige leeftijd, stuurde zijn vader hem naar een paraplumaker om het vak te leren. Poiret haatte het bedrijf en bleef zijn interesse in de mode voortzetten door in zijn vrije tijd ontwerpen te tekenen en te naaien, met behulp van een kleine houten etalagepop die zijn zusters hem hadden gegeven.

Het Maison Doucet

Poiret’s grote doorbraak kwam toen een vriend hem aanspoorde om enkele van zijn ontwerpen mee te nemen naar een vrouw genaamd Mademoiselle Choruit, in het Maison Raundnizt Soeurs. Mevrouw Choruit was onder de indruk van het werk van Poiret en kocht 12 ontwerpen van hem, wat hem aanmoedigde om terug te keren met meer. Van daaruit begon Poiret andere klanten te winnen en andere kledinghuizen te bezoeken. In 1896 bood een ontwerper met de naam Doucet Poiret een voltijdse job aan. Poiret moest zijn ongelovige vader naar Doucet’s atelier brengen om hem ervan te overtuigen dat het aanbod echt was.

Poiret bloeide op in het Maison Doucet, dat op het hoogtepunt van zijn welvaart was. Zijn eerste ontwerp was een rode mantel; er werden 400 exemplaren verkocht en de klanten eisten het ontwerp in andere kleuren. Zo werd de positie van Poiret in de ontwerpwereld veiliggesteld. Bij Doucet creëerde Poiret elke week nieuwe ontwerpen, die vervolgens door de dames op de paardenraces op zondag werden tentoongesteld. Poiret ontwierp ook kostuums voor verschillende theaterproducties, waar hij veel plezier aan beleefde.

Aanbevolen door Doucet, die zijn waardering en bewondering uitsprak voor de ontwerpen van zijn medewerker, stortte Poiret zich op zijn werk. De mensen begonnen zijn naam en zijn ontwerpen te herkennen. Hij werd aangemoedigd om zich wat meer in de Parijse maatschappij te wagen. Toen hij dat deed, ontmoette Poiret

Madame Potiphar, met wie hij een liefdesrelatie begon. De relaties met zijn vader werden gespannen, omdat Poiret de smaak voor onafhankelijkheid ontwikkelde. Zijn relatie met Doucet werd door een aantal professionele indiscreties op dezelfde manier gespannen. Als gevolg daarvan verliet Poiret het Maison Doucet, maar was opgelucht te horen dat zijn mentor geen wrok koesterde. Poiret respecteerde Doucet altijd en beschouwde hem als een vriend.

Verplaatst in de wereld van design

Twee maanden na het verlaten van het Maison Doucet werd Poiret gerekruteerd in het leger en bracht het volgende jaar in militaire dienst door. Hij genoot niet van deze tijd, maar slaagde er wel in om een kort verlof te krijgen waarbij hij terugkeerde naar Parijs en zich opnieuw bezighield met, zoals Poiret verklaarde in zijn autobiografie, King of Fashion: De autobiografie van Paul Poiret, “de studie van wat mij beviel: vrouwelijke elegantie.”

Na de vervulling van zijn militaire verplichtingen keerde Poiret terug naar Parijs en aanvaardde een functie bij de kledingfirma van Maison Worth, die werd geleid door twee broers, Gaston en Jean Worth. Hier begon Poiret jurken te ontwerpen voor het grote publiek, in plaats van voor de dames uit de hoge kringen van Parijs. Het resultaat was een reformatie in de mode die het lichaam bevrijdde van vernauwende vormen. De nieuwe jurken van Poiret waren eenvoudig van ontwerp, met een klassieke hoge taille, buisvormig en lange rok. De kleuren waren effen en gewaagd, vaak met zeer kleine ontwerpen, die populair waren in die tijd.

Gaston Worth waardeerde de winst die Poiret’s ontwerpen brachten. Zijn broer Jean, daarentegen, haatte de verlaging van de normen die Poiret op hun bedrijf bracht. Op een gegeven moment presenteerde Poiret enkele ontwerpen aan een Russische prinses, die ontzet was over hen. Ontmoedigd door zijn onvermogen om zo’n publiek te plezieren, en meer geïnteresseerd in ontwerpen voor de algemene markt, verliet Poiret het Maison Worth en ging op eigen houtje op pad.

Met wat financiële hulp van zijn moeder (zijn vader was inmiddels overleden) vestigt Poiret zich in Parijs in de Rue Auber, nr. 5. Zijn winkel was bescheiden, maar Poiret trok de aandacht van de voorbijgangers met uitgebreide en kleurrijke etalages. Binnen een maand werd zijn kledingwinkel populair. Poiret perfectioneerde de mantel die de Russische prinses had geminacht en die uiteindelijk zo populair werd dat, zoals hij in zijn autobiografie zei, “elke vrouw er minstens één kocht”. Hij noemde het “Confucius,” en gaf het de naam van het begin van de Aziatische invloed in de mode.

Dit was het tijdperk van het korset, en Poiret voerde er oorlog mee. Hij populariseerde de bustehouder, wat de vrouwen veel meer vrijheid en comfort gaf. Tegelijkertijd creëerde hij echter ook de innovatieve en populaire strakke rok. Geen van beide uitvindingen waren aanvankelijk winstgevend door zijn oneerlijke boekhouder. Het antwoord van de boekhouder op de beschuldigingen van Poiret van diefstal was dat hij een helderziende zou bezoeken, die hem onmiddellijk identificeerde als de man die geld stal van Poiret. Zo werd de boekhouder ontslagen en kon Poiret zijn zaak op een meer succesvolle manier voortzetten. Uiteindelijk werd de winkel in de Rue Auber te klein om het groeiende bedrijf van Poiret in toom te houden, en verhuisde hij naar een huis in de Rue Pasquier. Een kleermaker die uit zijn huis opereerde was in die tijd niet gebruikelijk, en Poiret trok veel wenkbrauwen op en verdroeg veel lasterlijke commentaren vanwege zijn ongewone handelspraktijken. Geen enkele kritiek heeft echter zijn groeiende reputatie aangetast.

Poiret werd steeds populairder bij het publiek, maar was enigszins ontevreden over zijn persoonlijke leven. Hij was in en uit liefdesaffaires gedreven en verlangde nu naar iets stabielers. Hij besloot een gezin te stichten en trouwde met een eenvoudig plattelandsmeisje dat hij als kind had gekend. Poiret en zijn nieuwe vrouw reisden door heel Europa en leerden meer over de kunsten.

Een sterke invloed

In zijn autobiografie verklaarde Poiret: “De mensen zijn goed genoeg geweest om te zeggen dat ik een krachtige invloed heb uitgeoefend op mijn leeftijd, en dat ik mijn hele generatie heb geïnspireerd. Ik durf niet de pretentie te wekken dat dit waar is … “; hij gaat echter verder met te zeggen dat de invloed die hij heeft gehad niet ligt in het creëren van nieuwe stijlen of het herstellen van kleur in de garderobe van een vrouw, wat hij beide heeft gedaan, maar hij zegt: “Het was in mijn inspiratie van kunstenaars, in mijn kledij van theaterstukken, in mijn assimilatie van en reactie op nieuwe behoeften, dat ik het publiek van mijn tijd heb gediend”. Het modeontwerp was onder de invloed van de fotografie gekomen en het hoge niveau van de artistieke invloed, zoals blijkt uit de modeplaten van publicaties als het Journal des Dames et des Modes, was verdwenen. Poiret was verfrissend vernieuwend in zijn benadering van design en herstelde de kunstenaar als een belangrijke en creatieve kracht in de mode.

Een belangrijk voorbeeld van de artistieke invloed van Poiret was zijn werk met Paul Iribe. Met Iribe die de tekeningen maakte die de jurken van Poiret afbeeldden, produceerden ze een publicatie voor de elite-vereniging getiteld Les Robes de Paul Poiret, racontees par Paul Iribe. Poiret produceerde twee jaar later een gelijkaardig album met kunstenaar Georges Lepape, getiteld Les choses de Paul Poiret vues par Georges Lepape. Beide publicaties waren enorm succesvol. Op die manier hielp Poiret de artiesten om zich te profileren in de publieke opinie en hielp ze hun talenten te ontwikkelen. Bijgevolg werden de mode-illustratie en de literatuur opnieuw erg populair. Er verschenen nieuwe publicaties, zoals de maandelijkse Gazette du Bon Ton, die veel van Poiret’s ontwerpen bevatte.

Poiret promootte ook de carrières van verschillende actrices, die mede door de kostuums die hij voor hen ontwierp erkenning kregen. Poiret was de eerste kostuumontwerper die de verlichting en de achtergrond van elke scène in aanmerking nam bij het maken van jurken voor een theatervoorstelling. Voor het eerst werkten de kostuumontwerper en de scenische kunstenaars van het theater samen om een visuele indruk te creëren die een ervaring op zich was.

Uitbreidende interesses

Poiret bleef zijn eigen carrière promoten. Hij zei in zijn autobiografie: “Ik heb niet gewacht tot mijn succes vanzelf zou groeien. Ik werkte als een demon om het te vergroten, en alles wat het kon stimuleren leek me goed.” Een van de manieren waarop hij dit deed was door een tournee te organiseren door de belangrijkste hoofdsteden van Europa met negen modellen, waarbij hij zijn ontwerpen liet zien. De tournee, die in twee auto’s werd afgelegd, bracht Poiret en de vrouwen naar steden als Berlijn, Sint-Petersburg, Moskou en Boekarest.

Poiret’s interesses omvatten schilderen, varen en deelnemen aan de Mortigny Club, een groep kunstenaars en hoogwaardigheidsbekleders. Hij richtte ook een school voor decoratieve kunst op in 1912, die hij Martine noemde en die Poiret later de inspiratie gaf voor zijn oprichting van het Maison Martine. Zijn school bood jonge Parijse vrouwen de kans om te leren over design. Het curriculum was ongestructureerd, en de vrouwen mochten creëren zoals ze wilden, zonder kritiek. De school kreeg de aandacht van veel kunstenaars, waaronder Raoul Dufy. Dufy en Poiret sloten een vriendschap, en Poiret sponsorde Dufy in zijn artistieke inspanningen. Poiret waagde zich zelfs in de wereld van de kunsttentoonstelling in 1924, toen hij het werk van Dufy tentoonstelde. De onderneming bleek geen succes te hebben, en Poiret ging er niet verder mee door.

Perfumeren en feesten

Poiret’s carrière werd tijdelijk stopgezet toen hij bij het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in het leger werd geroepen. Hij werd in 1917 uit de dienst ontslagen, waarna hij enkele maanden in Marokko doorbracht om te proberen te herstellen van de oorlogservaring. Vervolgens hervatte hij zijn kleermakersbedrijf in Parijs. Inmiddels had hij zich gevestigd in de parfumerie- en interieurzaken. Poiret begon ook zaken te doen met bedrijven in Amerika.

Een van Poiret’s favoriete bezigheden was het geven van feestjes, iets waar hij als kind een passie voor had ontwikkeld. Deze enorme feesten waren uitgebreid en goed bezocht en bestreken elk scala van entertainment, van dansers en orkesten tot immense buffetten en honderden karaffen gevuld met exotische drankjes. Op één feestje was er zelfs een python, een apenhandelaar en een tuin met wilde dieren. Sommige waren gebaseerd op thema’s, andere draaiden om een voorstelling in de “Oase”, een theater dat Poiret in zijn tuin had gecreëerd. Poiret plande ook feesten en bals voor andere mensen, gebeurtenissen die lang werden herinnerd en besproken door de aanwezigen.

Poiret bracht zijn laatste jaren door met zijn liefde voor de schilderkunst. Hij stierf op 30 april 1944 in Parijs.

Verder lezen op Paul Poiret

Choice, februari 1991.

Mackrell, Alice, Paul Poiret, Holmes en Meier, 1990.

Pile, John, Dictionary of 20th-Century Design, Roundtable Press, Inc., 1990.

Poiret, Paul, King of Fashion: De Autobiografie van Paul Poiret, vertaald door Stephen Haden Guest, J. B. Lippincott, 1931.


GOSTOU? PARTILHE COM OS SEUS AMIGOS!